JINI NAMIZI ( JINAMIZI )

Kukabwa na Jinamizi katika ndoto kama
tunavyoita ni kitendo ambacho kinawatokea watu
wengi sana.
Watu wengi hufikiri kwamba anayewakaba ni Jini
lakini Tendo hilo kwa kitaalamu linajulikana kama
“Mwili kupooza katika usingizi” (Sleeping
Paralysis)
Tendo hilo huwa linakutokea katika muda wa
sekunde 20 lakini wewe unayehusika
utahisi kama dakika 5 au dakika 10.
Matukio hayo ya kijinamizi yanatofautiana na
yanakutokea wakati ukiwa nusu usingizini na
nusu macho.
Ukweli ni kwamba hayana madhara yoyote, ila
yanakupa khofu kwa muda fulani.
Unapokabwa unakuwa na fahamu nusu. Unaweza
kufungua macho, na utahisi kupiga kelele lakini
watu hawakusikii, Mwili wako unakuwa hauwezi
kufanya lolote na viungo vya mwili wako vinakuwa
havifanyi kazi,
Inapokutokea unakuwa huwezi kunyanyua mguu
wala mkono wala kichwa. Kwa ujumla unakuwa
kama uliyepata
“ugonjwa wa Kupooza”.
Hali hii ya kukabwa inapotokea unaweza
ukamuona mtu anayetisha akiingia ndani
chumbani kwako, wengine wanaona kama
wanatekwa nyara au kuchukuliwa, wengine
wanahisi wanabakwa, wengine wanaona
wakipigwa au kukimbizwa na matukio mbali mbali
ya kutisha.
Kukabwa na Jinamizi kama tunavyoiita
kunatokana na sababu nyingi, ya kwanza kabisa
ni jinsi wewe mwenyewe ulivyolala, mara nyingi
unapolala chali mambo hayo yanakutokea, au
ukiwa na jambo linalokusumbua kimaisha ambalo
huwezi kulitatua linaweza kukuletea kukabwa na
Jinamizi.
Sababu nyingine ni mazingira unayoishi au eneo
ulilopo kama kuna makelele, au chumba kisicho
na hewa ya kutosha au kuwa na mawazo kuhusu
jambo fulani, au kulala na njaa au ukiwa umelala
umekasirika au ndoto unazoota.
Njia ya kwanza ya kupambana na tatizo hili ni
kujaribu sana lisikutokee, unatakiwa ujaribu kujua
kitu gani kinakusababashia wewe kupata matatizo
hayo, mfano ukijua kwamba kila ukilala chali
unakabwa basi badilisha ulalaji wako, lala upande
au lalia tumbo.
Ikiwa unakabwa ukiwa umelala usiku sana, au
umefanya kazi ngumu, Jaribu kubadili muda wako
wa kulala au punguza kufanya kazi mpaka
ukachoka.
Njia nyingine ni kuhakikisha unapata muda mrefu
wa kulala na umepunzika kabla ya usingizi
haujakuja.
NJIA ZA HARAKA ZA KUEPUKANA NA KUKABWA
NA JINAMIZI
1.Ikikutokea hali hiyo jaribu kuvuta pumzi nyingi
ndani kwa sababu pumzi peke yake ndio
unayoweza kuidhibiti ukiwa umekabwa.
2.Jiepushe kulala chali.
3.Punguza mawazo mengi.
4.Lala katika muda mzuri na jaribu kupata muda
mrefu wa usingizi masaa 8 mpaka 10.
5.Jaribu kuwa na muda maalum wa kulala ikiwa ni
saa 3 basi iwe muda huo wakati wote.
6.Jaribu kula vizuri kabla hujalala.
7.Kumbuka kwamba pamoja ya kuwa hali hii
inatisha lakini haina hatari yoyote.
8.Ukihisi unakabwa jaribu sana kujitingisha, hali
ya kukabwa itakwisha.
9.Ukiona kama unataka kukabwa amka kaa chini
kwa dakika 5 halafu lala tena.

KIPI KINACHO 7BISHA MWANAMKE KUKOSA HEDHI (AMENORRHEA)

Tatizo la kukosa hedhi ni jambo ambalo linawakumba wanawake wengi waliovunja ungo. Aidha suala hili limekuwa likiwaletea usumbufu mwingi wa kisaikolojia wanawake wengi waliowahi kukumbana nalo.Tatizo la kukosa hedhi au amenorrhea linaweza kutokea awali kabisa (primary) au baadaye kabisa maishani (secondary).

Primary amenorrhea ni hali ya kukosa hedhi inayoweza kumtokea msichana aliye katika umri wa kuvunja ungo na ambayo huweza kuendana na hali ya kukosa mabadiliko ya kubalehe kama vile kuota matiti au nywele za kinena; au msichana anaweza kuwa na mabadiliko ya kubalehe lakini asipate hedhi.

Secondary amenorrhea ni hali ya kukosa hedhi inayomtokea mwanamke ambaye si mjamzito, hanyonyeshi, na ambaye hajavuka umri wa kukosa hedhi (menopause) na wala hatumii njia za uzazi wa mpango kama vile sindano au vidonge, na ambaye hapo awali alikuwa akipata hedhi kama kawaida lakini akasimama kwa miezi mitatu au zaidi.
Mwanamke hupataje hedhi?

Ili mwanamke aweze kuwa na mzunguko ulio sahihi wa hedhi, ni lazima matezi yake ya hypothalamus napituitary pamoja na kiwanda cha kutengeneza mayai ya kike (ovaries) na mji wa mimba (uterus) vifanye kazi zake sawasawa.

Amenorrhea husababishwa na nini?
Visababishi vya amenorrhea vyaweza kugawanywa katika makundi makuu matatu, vile vinavyohusisha matatizo katika mfumo wa homoni, vile vinavyohusisha matatizo ya kimaumbile katika njia ya uzazi ya mwanamke na vile vinavyohusisha mabadiliko katika mwili wa mwanamke.

1. Matatizo katika mfumo wa homoni: Matatizo katika mfumo wa homoni yanaweza kuwa katika tezi za hypothalamus, pituitary au ovary.
1. Matatizo katika Hypothalamus: Matatizo katika hypothalamus yanayoweza kusababisha mwanamke kukosa hedhi ni pamoja na
-Uvimbe katika ubongo karibu na tezi ya pituitary
-Ukosefu au upungufu wa homoni zinazochochea kukua na kufanya kazi kwa via vya uzazi. Ugonjwa huu hujulikana kama Kallmann syndrome
-Lishe duni na utapia mlo
-Uzito mdogo kuliko kawaida (kukonda kwa kupitiliza)

2. Matatizo katika tezi ya Pituitary: Vyanzo vinavyohusisha tezi ya pituitary ni pamoja na
- Kuwepo kwa kiwango kikubwa cha homoni ya prolactin katika damu au kwa kitaalamuProlactinemia. Prolactin ni homoni inayochochea uzalishaji wa maziwa wakati wa kunyonyesha. Hali ya kuwa na prolactin nyingi katika damu inaweza kutokea iwapo kuna uvimbe unaoitwa (prolactinoma) katika tezi ya pituitary.
-Kuwepo kwa uvimbe mwingine wowote katika tezi ya pituitary.
-Pituitary kushindwa kufanya kazi baada ya seli zake kufa, hususani iwapo mama alipoteza damu nyingi wakati wa kujifungua.
-Kuharibika kwa tezi ya pituitary baada ya seli zake kushambuliwa na mfumo wa kinga ya mwili.
-Kuwa na historia ya kupata tiba ya mionzi inayohusisha tezi ya pituitary.

3. Matatizo katika ovary: Vyanzo vinavyohusisha matatizo katika viwanda vya kuzalisha mayai ya kike yaani ovaries ni pamoja na
-Kutozalishwa kabisa kwa mayai (Anovulation)
-Kuwepo kwa kiwango kingi cha homoni za kiume katika damu (Hyperandrogenemia)
-Ovary kuwa na vifukovifuko (Polycystic ovarian syndrome) na kushindwa kufanya kazi zake vizuri. Haya ni matatizo ya homoni ambayo huwapata baadhi ya wanawake walio katika umri wa kuzaa
-Kufa na kushindwa kufanya kazi kwa ovary kabla ya muda wake
-Ugonjwa wa kuzaliwa unaoitwa Turner syndrome ambao humbatana na kukosekana kwa ovary au ovary kuwa changa kuliko kawaida, msichana kushindwa kuvunja ungo na msichana kuwa na kimo kifupi kuliko kawaida. Ugonjwa huu hutokana na matatizo ya kijenitikia (genetic disease)
-Ukosefu wa kimaumbile wa ovary ambao hutokea wakati wa ukuaji
-Kufa kwa ovary baada ya seli zake kushambuliwa na mfumo wa kinga ya mwili
-Historia ya kuwahi kupata tiba ya mionzi au madawa yanaathiri ovary
-Ugonjwa wa kurithi wa Galactosemia unaoambatana na kuwa na kiwango cha juu cha sukari aina ya galactose katika damu

2. Matatizo ya kimaumbile katika njia ya uzazi: Matatizo ya kimaumbile katika njia ya mfumo wa uzazi wa mwanamke yanayoweza kusababisha ukosefu wa hedhi ni pamoja na

1. Mwanamke/msichana kuzaliwa bila kuwa na uke, shingo ya uzazi au mji wa mimba (uterus)

2. Kuta za uterus zinazotazamana kujishikiza pamoja

3. Utando unaozunguka uke (hymen) kuziba kabisa na kukosekana kwa tundu la kupitishia damu ya hedhi (imperforate hymen)

4. Kuwepo kwa utando unaokatiza katika uke unaozuia damu ya hedhi kushindwa kutoka

3. Mabadiliko katika mwili wa mwanamke: Mambo yanayoweza kuathiri mwili wa mwanamke na kumfanya ashindwe kupata hedhi ni pamoja na

1. Kula kiasi kidogo sana cha chakula kuliko kawaida au kula kupita kiasi
2. Unene uliopitiliza au kupungua uzito/kukonda isivyo kawaida
3. Uwepo wa magonjwa sugu kama kifua kikuu
4. Utapiamlo
5. Msongo wa mawazo
6. Matumizi ya madawa ya kulevya
7. Matumizi ya baadhi ya madawa hususani baadhi ya dawa za kutibu magonjwa ya akili
8. Kuwa na hofu iliyopitiliza
9. Kufanya mazoezi ya mwili kupita kiasi

Dalili za Amenorrhea ni zipi?
Kukosa hedhi siyo ugonjwa bali ni dalili ya kuwepo kwa tatizo au ugonjwa fulani katika mwili. Kulingana na ugonjwa unaosababisha tatizo hili, kukosa hedhi kunaweza kuambatana pia na
• Matiti kutoa maziwa wakati mwanamke si mjamzito na wala hanyonyeshi, maumivu ya kichwa na matatizo katika kuona vitu ambavyo kwa pamoja vinaweza kuashiria uwepo wa uvimbe katika ubongo
• Mwanamke kuwa na nywele na vinyweleo vingi mwilini na kuota ndevu kama mwanaume hali inayoashiria kuwepo kwa wingi kwa homoni za kiume za androgen
• Ukavu katika uke, kutoka jasho sana wakati wa usiku, au mabadiliko katika kupata usingizi vinaweza kuashiria matatizo katika ovary
• Kuongezeka uzito kupita kiasi au kupungua kwa uzito isivyo kawaida
• Mwanamke kuwa na mhemko kuliko kawaida yaweza kuashiria kuwepo kwa matatizo ya kiakili na kisaikolojia

Je kukosa hedhi kunaweza kusababisha nisipate mtoto?
Ikumbukwe kuwa, kukosa hedhi si ugonjwa bali ni dalili ya kuwepo tatizo hivyo basi iwapo tatizo hilo lina uhusiano na kutunga mimba na kupata mtoto, uwezekano wa kupata mtoto utakuwa mdogo ikiwa tatizo hilo halitashughulikiwa.